CYHOEADAETH GANRIFYDD - DYDD SADWRN 28CH CHWEFROR
DATGANIAD I’R WASG
CANNOEDD O DRIGOLION YN MYNYCHU DIGWYDDIADAU I DDANGOS GWRTHWYNEBIAD I’R CYNNIG I GAU MEDDYGFA’R SARN, PONTIETS
Daeth dros 100 o gefnogwyr ynghyd y tu allan i Meddygfa’r Sarn ar gyfer digwyddiad undod Cwtsho’r Sarn ddydd Mawrth 24 Chwefror. Yn ystod y prynhawn, mynychodd cannoedd o drigolion sesiwn ymgysylltu galw heibio a drefnwyd gan Hywel Dda yn y neuadd gyfagos.
Roedd trefnwyr y gadwyn ddynol i gofleidio’r feddygfa wrth eu bodd gyda’r nifer fawr a ddaeth. Cododd cefnogwyr faneri ac amgylchynu’r adeilad i ddangos cefnogaeth. Ymunodd cynghorwyr lleol â nhw ac roeddent hefyd wedi derbyn cefnogaeth rhai aelodau Senedd Plaid Cymru a Llafur, nad oeddent yn gallu mynychu oherwydd y ddadl Cymorth i Farw yn y Senedd y diwrnod hwnnw. Postiodd Adam Price AS ei gefnogaeth ar y cyfryngau cymdeithasol, ar ôl ymweliad diweddar â’r farchnad gynnyrch gyda’i gydweithiwr, Cefin Campbell, ‘Roedd cryfder y teimlad ar y mater hwn yn glir iawn – rhaid inni gadw darpariaeth leol o fewn y pentref.’ Anogodd Lee Waters AS bobl leol i ymgysylltu â Hywel Dda ac addawodd gweithio dros gleifion. ‘Mae gwasanaethau meddygon teulu lleol yn bwysig. Maent yn ymwneud â mynediad, parhad gofal, a chefnogi iechyd y gymuned gyfan. Byddaf yn parhau i godi pryderon ar eich rhan a gwthio am broses sy’n adlewyrchu’n briodol y realiti y mae pobl yn ei wynebu.’
Drwy gydol y prynhawn, gwelwyd llif cyson o drigolion pryderus yn heidio i’r Neuadd Goffa, yn awyddus i drafod eu pryderon gyda chynrychiolwyr Hywel Dda. Ar adegau, roedd y digwyddiad trefnus wedi’i lethu, gyda thrigolion yn gorfod ciwio y tu allan a chymryd tocynnau i aros am eu cyfle i gael trafodaeth anffurfiol mewn grwpiau bach. Er mwyn amddiffyn y cynnig i dynnu gofal iechyd sylfaenol yn ôl o Bontiets, dibynnodd cynrychiolwyr y Bwrdd Iechyd yn helaeth ar y ddadl bod meddygfa gyfagos o dan reolaeth meddygon teulu yn awyddus i ehangu ei busnes. Mewn ymateb, cododd trigolion bryderon dilys ynghylch gallu meddygfa Coalbrook ym Mhontyberem i amsugno’r 3000 o gleifion a fyddai’n trosglwyddo, gan nodi problemau mynediad, parcio cyfyngedig ac amseroedd aros hir ar gyfer apwyntiadau wyneb yn wyneb. Teimlai claf hirdymor ym Meddygfa’r Sarn, Ffani Cattran, 77, sydd wedi dioddef problemau iechyd difrifol yn ddiweddar sydd wedi effeithio ar ei symudedd, nad oedd pryderon ynghylch mynediad at wasanaethau i’r rhai heb geir wedi’u cydnabod yn ddigonol gan yr hwylusydd ar ei bwrdd. ‘Dydyn nhw ddim wedi ystyried y problemau trafnidiaeth ac maen nhw’n cymryd yn ganiataol y bydd pobl yn gallu cael lifftiau. Nid yw hynny’n deg nac yn rhesymol.’ Aeth ymlaen, ‘Mae hon yn ardal ddifreintiedig ag anghydraddoldeb iechyd hanesyddol o’i gorffennol diwydiannol. Roedd dau o’r dynion ar fy mwrdd o deuluoedd glofaol. Roedd un yn bryderus iawn ynghylch sut y byddai ei dad 92 oed yn cael mynediad at ofal pe bai Sarn yn cau. Eironig iawn o ystyried ein bod ni’n eistedd mewn neuadd a adeiladwyd gan gyfraniadau Treth y Glowyr.’ Codwyd pryderon eraill am ddiogelu’r dyfodol a seilwaith, o ystyried y bydd datblygiadau tai yn yr arfaeth yn gweld cynnydd ym maint y pentref ar yr un pryd â thoriadau i wasanaethau hanfodol.
Yn gynharach yn y dydd, roedd dau drefnydd yr ymgyrch Achub Ein Meddygfa wedi rhoi cyfweliadau yn y cyfryngau. Pan gafodd ei herio gan James Williams ar raglen frecwast BBC Radio Wales ar un o brif bwyntiau trafod y Bwrdd Iechyd, sef diffyg meddygon teulu parhaol yn y Sarn, nododd Clare mai meddygon dros dro sy yn y mwyafrif hefyd ym meddygfa Minafon, Cydweli, lle byddai 1000 o gleifion yn cael eu trosglwyddo pe bai’r cynnig yn mynd yn ei flaen. Aeth hi ymlaen i feirniadu diffyg marchnata rhagweithiol i ddenu meddygon i Feddygfa’r Sarn a nododd fod o leiaf ddau feddyg wedi dangos diddordeb yn y practis ers clywed am y cau arfaethedig. Ar Radio Cymru, tynnodd Jane Nicholas sylw at un o’r prif wendidau yn y cynnig cau, sef darpariaeth deg mewn gofal sylfaenol, ‘Mae’r Bwrdd Iechyd yn dyfynnu’r pellter mewn milltiroedd i feddygfeydd cyfagos, ond yr her wirioneddol yw amseroedd teithio. Rydym yn pryderu am y rhai sy’n dibynnu ar drafnidiaeth gyhoeddus, yn enwedig yr henoed a grwpiau o dan anfantais a fydd yn gorfod dal dau fws i weld meddyg ac yn wynebu teithiau o sawl awr.’
I gydnabod y pryder gan bobl leol am gynnig presennol y Bwrdd Iechyd, ar 25 Chwefror, mewn cyfarfod cyngor llawn o Gyngor Sir Caerfyrddin, pasiwyd cynnig a gynigiwyd gan gynghorwyr lleol. Cytunwyd y byddai’r Cyngor yn ysgrifennu at Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd a Gofal Cymdeithasol yn gofyn iddo ‘nodi pa gamau a gymerir i sicrhau bod dewisiadau eraill yn hytrach na chau yn cael eu hystyried yn briodol cyn gwneud unrhyw benderfyniad terfynol’. Ar ben hynny, bydd y Cyngor yn ysgrifennu at Gadeirydd a Phrif Weithredwr Hywel Dda yn gofyn am ‘Asesiad Effaith ar Iechyd ac Asesiad Effaith ar Gydraddoldeb yn ymwneud ag unrhyw newid arfaethedig i wasanaethau ym Meddygfa’r Sarn, ac i gadarnhau na fydd unrhyw benderfyniadau pellach yn cael eu gwneud cyn i’r asesiadau hyn gael eu cyhoeddi a’u hystyried.’ Gofynnwyd hefyd am sawl cam arall gan y ddau mewn perthynas â chynnig y Cyngor.
Yn y cyfamser, ar 2 Mawrth, bydd deiseb yr ymgyrch, sydd wedi ennill tua 3000 o lofnodion, yn cael ei hystyried gan Bwyllgor Deisebau’r Senedd. Bydd y grŵp ymgyrchu yn cyflwyno tystiolaeth ysgrifenedig fanwl i herio’r achos dros gau a wnaed gan y Bwrdd Iechyd. Mae Clare Treharne, a baratôdd y portffolio o dystiolaeth, hefyd wedi annog y Pwyllgor i argymell bod Hywel Dda yn gohirio unrhyw benderfyniad ar gau am o leiaf 12 mis, er mwyn llunio cynlluniau amgen i’w hystyried yn llawn. Nawr mae cynrychiolwyr etholedig a chefnogwyr Meddygfa’r Sarn yn annog trigolion o ardaloedd a fyddai’n cael eu heffeithio gan wasgariad cleifion i feddygfeydd cyfagos i leisio eu barn wrth Hywel Dda yn eu digwyddiad galw heibio nesaf ar Fawrth 3ydd rhwng 3.00 a 6.00pm yn
CYHOEFADEG PWYSIG - DYDD IAU 12EG CHWEFROR
DATGANIAD I’R WASG
TRIGOLION MEWN BRWYDR I ACHUB EU MEDDYGFA WRTH I GYNGHORWYR DDWEUD EU BOD WEDI “COLLI POB HYDER” YN YMGYNGHORIAD HYWEL DDA
Ar ôl y sioc o ddysgu trwy’r cyfryngau cymdeithasol bod Bwrdd Iechyd Hywel Dda wedi awgrymu cau Meddygfa’r Sarn, Pontiets, mae trigolion yn ymladd yn ôl.
Mae gweithgor lleol wedi’i ffurfio, dan arweiniad Clare Treharne, ‘Mae’r cynnig brawychus hwn wedi ysgogi’r gymuned gyfan. Mae’r feddygfa’n adnodd hanfodol i’r ardal. Nid ydym yn derbyn mai cau yw’r unig ateb ac rydym yn gweithio’n galed i godi ymwybyddiaeth o’r bygythiad, trwy ganfasio o ddrws i ddrws a thrwy ein gwefan www.achubwcheinmeddygfa.cymru .’ Mae preswylydd lleol arall, Jon-Paul Hunter, a ddyluniodd y wefan, yn ofni y bydd llawer o bobl fregus ar eu colled. ‘Os bydd Meddygfa’r Sarn yn cau, bydd yn rhaid i bobl heb geir fynd ar ddau fws i gyrraedd meddygfeydd Cydweli neu Bontyberem. Nid yw’n dderbyniol amddifadu pobl o fynediad at ofal iechyd.’ Mae’r mater yn destun pryder i ardal ehangach y Gwendraeth hefyd. Mae modelu gan Hywel Dda yn dangos y byddai Meddygfa Coalbrook ym Mhontyberem yn gweld cynnydd o 60% yn ei rhestr cleifion, o dan y cynllun arfaethedig. Mae ymgyrchwyr lleol yn dweud bod hyn yn anghynaliadwy a bydd yn effeithio’n andwyol ar ofal i gleifion presennol yn ogystal â’r rhai sydd wedi’u trosglwyddo. Mae fferyllfa’r pentref, Harlow a Knowles, yn cefnogi’r ymgyrch i achub Meddygfa’r Sarn a gellir cael copïau o’r ddeiseb ac arolwg cleifion yno. Mae Hywel Dda wedi ymrwymo i ymarfer ymgysylltu â’r cymunedau sy wedi’u heffeithio, ond yn dilyn sesiwn briffio ar-lein, ar 12 Chwefror, cyhoeddodd cynghorwyr lleol ddatganiad cryf yn cyhuddo’r Bwrdd Iechyd o anhyblygrwydd ac yn galw am ymgynghoriad ar wahân gyda goruchwyliaeth annibynnol. Yn y cyfamser, mae’r neges gan ymgyrchwyr yn glir – byddwn yn ymladd i achub ein meddygfa, ac yn mynnu bod Hywel Dda yn ymgysylltu â chleifion yn ddidwyll, yn hytrach na gorfodi penderfyniad arnynt.
